Ana Sayfa
Kamus'ül-Alâm'de Maden Şehri
 Kamus'ül-Alâm'de Maden Şehri


Ergani (yahut Ergani Madeni) Sancağı. Diyarbekir Vilayetinin mürrekeb bulunduğu üç sancağın biri olup, Vilayetin cihet-i Garbiyesinde va'ki ve Şimalen Bitlis ve Erzurum, Garben Harput, Cenuben Halep Vilayetleriyle, Şarken dahi nefsi Diyarbekir Sancağıyla muhattır.

Kısm-ı Şimalisi dağlık ve kısm-ı Cenubisi daha düz olup, Cenupta yalnız bu Sancağı Diyarbekir Sancağından ayıran Karacadağ zikre şayandır. Şimal cihetinde ise Akdağ silsilesine bağlı birçok dağlar bulunuyor. Murat Çayı Livanın Şimal kısmı yani Palu Kazası içinden geçtiği gibi, Harput Vilayeti dahilinde Fırat'la birleştikten sonra dahi Sancağın kenarından geçerek, Harput Vilayetinden tefrik ediyor. Dicle Irmağını teşkil eden nehirlerin biri ve asıl Dicle ismiyle yâd olunan başlıca kolu dahi bahi bu Sancaktan ne'ban eder. Fırat'a mansap olmak üzere birkaç küçük nehir dahi Sancağın kısm-ı Cenubisini sularlar.

Arazisi oldukça münbit ve mahsuldar olup, başlıca mahsulatı Buğday, Arpa, Sisam, Pirinç vesair hububatla Pamuk, İpek Kozası, Üzüm vesair meyvelerden ibarettir. Ziraatçe Diyarbekir Vilatetinin birinci Sancağı olup, senevi bedel-i âşarı iki buçuk milyon kuruşa yakındır.

Eğnam (Koyun-Keçi) vesair hayvanatı dahi külliyetli ise de, bu cihetçe Mardin Sancağından geridir. Ormanları pekaz olup, Eğil Nahiyesinde ve Palu Kazasında yalnız mahrukata elverişli bazı ormanlar bulunuyor.

Madence bu Sancak pek zengin olup, merkez-i Livanın Cenubunda va'ki Ergani Madeni Bakır ve Demir ve Kibritten mürekkeb pek nemalı bir maden olmakla, şimdiki halde senevi 12 milyon kıye raddelerinde cevher alınıyor. Ancak civarında orman ve kömür madeni bulunmadığından, izabesi için lazım olan mahrukatça sıkıntı çekilerek, bihakkın istifade olunamıyor. Palu Kazasında dahi damar halinde kibrit nihastan ibaret bir maden bulunup, Hoşin Madeni ismiyle mâruftur, ki cevherinde yüzde beş ile on arasında bir miktarda Bakır alınıyorsa da etrafında mahrukata yarayacak ormanlar bulunduğundan, istifadeyi muciptir. Eğil Nahiyesinde dahi cüz'i Gümüşü havi bir Kurşun Madeni bulunup, ihraç olunmaktadır.

Çermik Kasabasında nafî bir Ilıca dahi vardır. Sancağın mesahai sathiyesi takriben ve tahminen 8000 murraba kilometre olup, ahalisi dahi yüz bin kişi raddelerindedir, ki bunların cüz'i mikdarı Ermeni vesaire olarak Hırıstiyan ve kusuru kâmilen Müslim olup, Kürt ve Türk cinsiyetlerinden mürekkeptir. Lisan-ı umumi Türkçe olup, Kürtler aralarında Kürtçe konuşurlar. Kürtlerin ekserisi dahi sakin olup, yalnız Karakeçi ve Şarabi aşiretleri ekseriye haymenişin (çadırlı) halinde bulunurlar.

Liva içinde beş Rüştiye Mektebi ve birkaç medrese ve mekâtib-i sâire bulunuyor. Enbiya-ı ızamdan (Evliyadan) bir iki zatın makamlarıyla Sahabe-i Resullah (SAV) ve meşahir-i evliya ve guzattan (gazilerden) birkaç zatın merkad-i şerifleri dahi bu Sancakta bulunup, halkın ziyaret yeridir.

Ergani Sancağı aşağıda görüldüğü şekilde 4 kaza ve 6 nahiyeye bölünmüştür:

Kaza: Ergani (Merkez), Siverek, Çermik, Palu.

Nahiye: Ergani, Eğil, Bucak, Karakeçi, Karacadağ, Çüngüş.

NOT: Kamus'ül-Alâm, Şemseddin Sami'nin 6 ciltlik tarih, coğrafya ve biyografi ansiklopedisidir. 1890-1900 yılları arasında İstanbul'da basılmıştır. Doğu dünyası hakkında hala önemli bir başvuru kaynağı olup, önemli kitaplar arasında yer alır. Aslı mevcuttur. Maden Şehrine ait bilgilerin bulunduğu 834 ve 835. sayfalar aşağıda görüldüğü gibidir:

 

www.madenliyiz.biz/resim/forum/kitap/kamus.gif



Not: Bu yazı ilk defa 11.01.2007 tarihinde sn. Lütfi Ergene tarafından yayına alınmıştır.




Araştırma Kategorileri
Twitter - @bizmadenliyiz
Son Eklenen Fotoğraf
Ziyaretçi İstatistiği

Aktif  Online Ziyaretçi : 20

Toplam Ziyaretçi Sayısı : 3253339

İlk Yayın Tarihi :   06.12.2006